Βιώσιμη Αλιεία:
Επιλέγοντας το μέλλον της θάλασσας

Η προστασία των ιχθυοαποθεμάτων δεν επιτυγχάνεται μόνο με την παύση της αλιείας, αλλά και με τον τρόπο που ψαρεύουμε τις υπόλοιπες ημέρες του χρόνου. Ένας από τους κεντρικούς πυλώνες του ΑΜΟΡΓΟΡΑΜΑ είναι η σταδιακή αντικατάσταση των παραδοσιακών αλιευτικών εργαλείων με νέα, πιο επιλεκτικά και φιλικά προς το περιβάλλον.

Γιατί αλλάζουμε τα εργαλεία μας; 

Για δεκαετίες, η χρήση διχτυών με μικρό «μάτι» (άνοιγμα) οδηγούσε στην ακούσια αλίευση νεαρών ψαριών (γόνου), τα οποία δεν είχαν προλάβει ακόμα να αναπαραχθούν. Η αλλαγή των εργαλείων στοχεύει:

Στη μείωση των ανεπιθύμητων αλιευμάτων:
Ψαρεύουμε μόνο τα ψάρια που έχουν φτάσει στο κατάλληλο μέγεθος.

Στην προστασία της αναπαραγωγής:
Επιτρέπουμε στα μικρά σε ηλικία ψάρια να διαφεύγουν από τα δίχτυα, διασφαλίζοντας τους πληθυσμούς του μέλλοντος.

Στην αναβάθμιση της ποιότητας:
Λιγότερα αλλά μεγαλύτερα και ποιοτικότερα ψάρια σημαίνουν καλύτερο εισόδημα για τον ψαρά και μικρότερη πίεση στο οικοσύστημα.

Οι δεσμεύσεις των αλιέων της Αμοργού 

Οι επαγγελματίες αλιείς του Συλλόγου «Η Χοζοβιώτισσα» συμφώνησαν εθελοντικά και εφαρμόζουν ήδη τις εξής αλλαγές:

Μεγαλύτερο «μάτι» στα δίχτυα:
Αύξηση του ανοίγματος των διχτυών (άνω των 24-26 χιλιοστών), ώστε τα μικρά ψάρια να περνούν ελεύθερα.

Μεγαλύτερα αγκίστρια στα παραγάδια:
Χρήση αγκιστριών που στοχεύουν αποκλειστικά σε ενήλικα άτομα, αποφεύγοντας τον γόνο.

Απόσυρση παλιών εργαλείων:
Κατάργηση πρακτικών που θεωρούνται επιβλαβείς για τον βυθό και τα ενδιαιτήματα.

Μια συλλογική επένδυση 

Η αντικατάσταση των εργαλείων είναι μια κοστοβόρα διαδικασία για κάθε ψαρά. Ο Επαγγελματικός Σύλλογος των Αμοργιανών Αλιέων, με τη στρατηγική στήριξη των εταίρων του, εξασφάλισε τους απαραίτητους πόρους για τη συγχρηματοδότηση αυτής της μετάβασης.

Προμήθεια νέων διχτυών:
Δεκάδες χιλιόμετρα νέων διχτυών με μεγαλύτερο μάτι έχουν ήδη παραδοθεί στα μέλη του Συλλόγου.

Ανακύκλωση των παλιών:
Τα παλιά, ακατάλληλα δίχτυα δεν καταλήγουν στις χωματερές ή τη θάλασσα. Συλλέγονται και αποστέλλονται για ανακύκλωση μέσω ειδικών προγραμμάτων, μετατρέποντας ένα περιβαλλοντικό πρόβλημα σε πρώτη ύλη για νέα προϊόντα.

Ανακύκλωση Αλιευτικών Εργαλείων

Τα εγκαταλελειμμένα επαγγελματικά αλιευτικά εργαλεία αποτελούν μία από τις πιο επιβλαβείς μορφές θαλάσσιων απορριμμάτων. Δίχτυα, παραγάδια και σχοινιά μπορούν να συνεχίζουν να «ψαρεύουν» για χρόνια ως «δίχτυα-φαντάσματα» (ghost gear), ενώ σταδιακά διασπώνται σε μικροπλαστικά που εισέρχονται στην τροφική αλυσίδα. 

Μέσα από το ΑΜΟΡΓΟΡΑΜΑ, ο Επαγγελματικός Αλιευτικός Σύλλογος Αμοργού μετέτρεψε αυτό το πρόβλημα σε λύση, δημιουργώντας ένα δομημένο σύστημα συλλογής και ανακύκλωσης επαγγελματικού εξοπλισμού, εντός και γύρω από το νησί.

Η διαχείριση των παλιών αλιευτικών εργαλείων από το ΑΜΟΡΓΟΡΑΜΑ

Το εγχείρημα στοχεύει ταυτόχρονα τόσο στην αντιμετώπιση της πλαστικής ρύπανσης, όσο και της υπεραλίευσης. Ειδικότερα, για τη σωστή διαχείριση του εξοπλισμού, η αλιευτική κοινότητα έχει θεσπίσει μια μεθοδευμένη αλυσίδα ενεργειών:

• Δράση στο πεδίο: Κατά τους μήνες Απρίλιο και Μάιο (την περίοδο αναπαραγωγής των ψαριών), οι ψαράδες μας αφήνουν τα δίχτυα τους και χρησιμοποιούν τα σκάφη τους για να «χτενίσουν» δυσπρόσιτες ακτές, συλλέγοντας θαλάσσια απορρίμματα και χαμένο εξοπλισμό.
• Οργάνωση στη στεριά: Τα φθαρμένα δίχτυα, τα σχοινιά και οι πετονιές δεν μπερδεύονται με τα κοινά σκουπίδια. Αποθηκεύονται χωριστά σε ειδικά containers και κίτρινους κάδους στα λιμάνια του νησιού, προοριζόμενα για ανακύκλωση.
• Κυκλική οικονομία: Ο εξοπλισμός μεταφέρεται εκτός νησιού σε εξειδικευμένους συνεργάτες ανακύκλωσης στην Αθήνα και σε πρωτοποριακά προγράμματα, όπως αυτό της Εναλείας (Enaleia), για να μετατραπεί σε νέα υλικά.

Από τον Βυθό στην Παραγωγή

Upcycling ονομάζεται η δημιουργική επαναχρησιμοποίηση άχρηστων αντικειμένων ή υλικών, μετατρέποντάς τα σε νέα προϊόντα υψηλότερης ποιότητας, αισθητικής ή λειτουργικής αξίας. Αντίθετα με την ανακύκλωση, το upcycling δεν καταστρέφει το υλικό, αλλά του δίνει νέα ζωή, μειώνοντας τα απόβλητα και την ανάγκη για πρώτες ύλες. Η ανακύκλωση και η δημιουργική επαναχρησιμοποίηση των αλιευτικών εργαλείων αποτελεί ένα από τα πιο επιτυχημένα παραδείγματα κυκλικής οικονομίας παγκοσμίως. Μέσα από μια προσεκτικά σχεδιασμένη διαδικασία, οι τόνοι εγκαταλελειμμένου εξοπλισμού που απειλούν τα θαλάσσια οικοσυστήματα, δεν απομακρύνονται απλώς από το νερό, αλλά μετατρέπονται σε πρώτες ύλες υψηλής ποιότητας για τη δημιουργία νέων, βιώσιμων προϊόντων.

Οι Πτυχές της Μεταμόρφωσης

1. Αναγέννηση του Νάιλον: Τα δίχτυα που συλλέγονται, αφού καθαριστούν σχολαστικά και υποστούν εξειδικευμένη επεξεργασία, αποδομούνται και αναγεννώνται σε ένα πρωτοποριακό νάιλον νήμα. Το υλικό αυτό διατηρεί ακριβώς τις ίδιες ιδιότητες με το παρθένο νάιλον, αλλά με μηδενικό περιβαλλοντικό κόστος. Στη συνέχεια, αυτό το νήμα τροφοδοτεί τη βιομηχανία της μόδας και του design, αποτελώντας τη βάση για την παραγωγή μαγιό, αθλητικών ειδών, καλτσών, ακόμη και υφασμάτων επίπλωσης ή χαλιών.

2. Δημιουργική Επαναχρησιμοποίηση (Upcycling): Πέρα από την πλήρη ανακύκλωση, πολλά τμήματα του εξοπλισμού αξιοποιούνται αυτούσια μέσω του upcycling. Λόγω της τεράστιας ανθεκτικότητας των υλικών τους, τα δίχτυα και τα σχοινιά μεταμορφώνονται σε χρηστικά αντικείμενα καθημερινής αξίας, όπως ανθεκτικές τσάντες και σακίδια πλάτης, χειροποίητα αξεσουάρ και κοσμήματα, σκελετούς για γυαλιά ηλίου και είδη σπιτιού.

Μια Νέα Κουλτούρα στη Θάλασσα

Η καρδιά αυτής της δράσης χτυπά στην εκπαίδευση και την αλλαγή νοοτροπίας. Οι επαγγελματίες αλιείς παύουν να θεωρούν τον φθαρμένο εξοπλισμό τους ως «σκουπίδι» και γίνονται οι βασικοί προμηθευτές μιας νέας, καθαρής πρώτης ύλης. Με αυτόν τον τρόπο, τα «δίχτυα-φαντάσματα» που κάποτε αποτελούσαν θανάσιμη απειλή για τη θαλάσσια ζωή, αποκτούν μια δεύτερη, ωφέλιμη ζωή, ενισχύοντας ένα μοντέλο ανάπτυξης που σέβεται τον πλανήτη.

Το Σύστημα Συλλογής και Ανακύκλωσης Βήμα-Βήμα

1. Στη θάλασσα: Ανάκτηση και Πρόληψη 

Οι ψαράδες ανακτούν δίχτυα και πλαστικά από απομακρυσμένους όρμους και βραχώδεις περιοχές όπου μόνο ένα καΐκι μπορεί να προσεγγίσει. Ταυτόχρονα, εφαρμόζεται η πολιτική της μηδενικής απόρριψης: αν ένα δίχτυ καταστραφεί κατά την εργασία, το πλήρωμα ενθαρρύνεται να το φέρνει πίσω στο λιμάνι αντί να το απορρίψει στη θάλασσα. Έτσι, προλαμβάνεται η δημιουργία νέων «διχτυών-φαντασμάτων».

2. Στη στεριά: Ειδικά Σημεία Συλλογής 

Στα κεντρικά λιμάνια της Αμοργού, ο Σύλλογος έχει τοποθετήσει πλέον χαρακτηριστικούς κίτρινους κάδους με σαφή σήμανση για τα αποσυρόμενα δίχτυα και σχοινιά. Εκεί τοποθετείται αποκλειστικά ο επαγγελματικός εξοπλισμός. Ο σωστός διαχωρισμός από αυτό το στάδιο είναι απαραίτητος, ώστε οι ανακυκλωτές να γνωρίζουν το είδος του πλαστικού (νάιλον, πολυαιθυλένιο κ.λπ.) και να το προωθήσουν στις κατάλληλες μονάδες επεξεργασίας.

3. Διαλογή, Καθαρισμός και Αποθήκευση 

Πριν την αποθήκευση, αφαιρούνται —όπου είναι εφικτό— τα βαρίδια, οι φελλοί και τα μεταλλικά στοιχεία. Στόχος είναι να παραδοθεί το υλικό όσο το δυνατόν πιο «καθαρό», αυξάνοντας τις πιθανότητες επιτυχημένης ανακύκλωσης. Τα δίχτυα και τα σχοινιά αποθηκεύονται χωριστά από τα υπόλοιπα πλαστικά (μπουκάλια, συσκευασίες) για να αποφευχθεί η επιμόλυνση.

4. Μεταφορά και Ανακύκλωση 

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία από τους συνεργαζόμενους φορείς, τα υλικά ταξιδεύουν με πλοία στην ηπειρωτική Ελλάδα. Το νάιλον από τα δίχτυα αναγεννάται σε νήμα υψηλής ποιότητας για την κλωστοϋφαντουργία, ενώ άλλα πλαστικά μετατρέπονται σε έπιπλα, αξεσουάρ ή άλλα προϊόντα μακράς διάρκειας. Στόχος είναι ο εξοπλισμός της Αμοργού να μη καταλήγει σε χωματερές, αλλά να αποτελεί την πρώτη ύλη για κάτι νέο.

Οδηγός για τους επαγγελματίες αλιείς

Για να παραμείνει το σύστημα αποτελεσματικό, ακολουθούμε μερικούς απλούς αλλά κρίσιμους κανόνες: 

Τι κάνουμε με τον φθαρμένο εξοπλισμό:

• Επιστροφή στο λιμάνι: Κανένα κομμάτι διχτυού ή σχοινιού, όσο κατεστραμμένο κι αν είναι, δεν πρέπει να καταλήγει στη θάλασσα.
• Χρήση κίτρινων κάδων: Τοποθετούμε τον εξοπλισμό μόνο στους καθορισμένους κίτρινους κάδους, κρατώντας τους καθαρούς από οργανικά απόβλητα ή καύσιμα.
• Διαχωρισμός υλικών: Όταν είναι δυνατόν, αφαιρούμε βαρίδια και μεταλλικά μέρη και δένουμε τα σχοινιά σε δεσμίδες για ευκολότερη μεταφόρτωση.
• Αναφορά μεγάλων αντικειμένων: Αν εντοπιστεί ογκώδης εξοπλισμός ή «δίχτυα-φαντάσματα» σε μεγάλο βάθος, ενημερώνουμε τον Σύλλογο για να οργανωθεί ειδική επιχείρηση ανάσυρσης.
• Επικοινωνία: Για οποιαδήποτε απορία ή συντονισμό μεγάλων ποσοτήτων, στέλνουμε email στο info@amorgorama.com.

Πρακτικές προς αποφυγή:

• Όχι κάψιμο: Το κάψιμο διχτυών στην παραλία εκλύει επικίνδυνες τοξίνες και καταστρέφει ένα υλικό που θα μπορούσε να ξαναχρησιμοποιηθεί.
• Όχι απόρριψη σε κοινούς κάδους: Ο αλιευτικός εξοπλισμός που πετιέται στους κοινούς κάδους καταλήγει στις χωματερές αντί να ανακυκλωθεί.

---

Η Ανακύκλωση ως Συνδετικός Κρίκος

---

Η ανακύκλωση των αλιευτικών εργαλείων δεν αποτελεί μια μεμονωμένη δράση, αλλά τον «πράσινο» άξονα που διαπερνά και τους άλλους τρεις πυλώνες του ΑΜΟΡΓΟΡΑΜΑ. Συνδέεται άρρηκτα με κάθε πτυχή του εγχειρήματος, δημιουργώντας έναν κύκλο προστασίας για το Αιγαίο:

• Τοπικές Δράσεις (Καθαρισμοί & Περιβαλλοντική Εκπαίδευση): Οι επιχειρήσεις καθαρισμού που υλοποιούν οι ίδιοι οι αλιείς μετατρέπονται σε ένα ζωντανό εργαστήριο περιβαλλοντικής συνείδησης. Αποτελούν το πιο ηχηρό παράδειγμα υπεύθυνης διαχείρισης για τη νέα γενιά και τους εθελοντές, μετατρέποντας την πράξη του καθαρισμού σε μάθημα σεβασμού προς το θαλάσσιο οικοσύστημα.
• Βιώσιμη Αλιεία: Η στρατηγική επιλογή της δίμηνης παύσης της αλιείας κατά την περίοδο της αναπαραγωγής αποκτά διπλή αξία. Ο χρόνος που κερδίζει η θάλασσα για να ανακάμψουν τα ιχθυοαποθέματά της, αξιοποιείται από τους ψαράδες για τον συστηματικό καθαρισμό των ακτών. Έτσι, η ανάκαμψη της θαλάσσιας ζωής συμβαδίζει απόλυτα με την απαλλαγή της από τη ρύπανση.
• Περιοχές Περιορισμού Αλιείας (ΠΠΑ): Η αποτελεσματικότητα των ζωνών προστασίας εξαρτάται από την ποιότητα του βυθού. Οι ψαράδες που περιφρουρούν αυτές τις περιοχές, φροντίζουν παράλληλα για την απομάκρυνση του εγκαταλελειμμένου εξοπλισμού από τα ευαίσθητα ενδιαιτήματα. Με αυτόν τον τρόπο, οι προστατευόμενες περιοχές γίνονται πραγματικά ασφαλή καταφύγια, όπου τα είδη αναπαράγονται ελεύθερα, χωρίς την αόρατη απειλή των «διχτυών-φαντασμάτων».

Συνολικά, η αλληλουχία αυτών των δράσεων αναδεικνύει έναν νέο ρόλο για τον επαγγελματία αλιέα: παύει να είναι ένας απλός χρήστης των θαλάσσιων πόρων και μετεξελίσσεται στον πιο έμπιστο και ενεργό φύλακα του θαλάσσιου περιβάλλοντος.